Dlaczego nierówności są problemem – przegląd literatury

Jakiś czas temu w jednej z dyskusji zostałem poproszony przez o listę źródeł i badań, które stoją u podstaw mojej argumentacji za redukcją nierówności i jej wpływem na gospodarkę. W końcu miałem chwilę by do tego przysiąść – pomyślałem, że innych też może to zainteresować. Ponieważ prosiło o nią wiele osób indywidualnie, pomyślałem, że można z tego po prostu zrobić wpis na bloga :)

Lista poniżej, ja tylko odniosę się do padającego czasem w tych kwestiach pytania p.t. „a czemu mnie tego nie uczyli na ekonomii”. Cóż, są tu dwie kwestie. Po pierwsze – rozmawiałem na ten temat ze znajomym ekonomistą i on powiedział, że jego uczyli, ale bez problemu może sobie wyobrazić ludzi, których tego nie uczyli, bo wybrali inną specjalizację – ba, zna ludzi którzy przeszli przez ekonomię nie umiejąc liczyć. Po drugie i istotniejsze – to są w dużej mierze nowe nurty w ekonomii. Zaczęły się pojawiać na przelomie XX/XXI wieku, „wybuchły” do popularnej świadomości po kryzysie w 2008. Mamy tu więc klasyczną zmianę paradygmatu – „starzy” trzymają się tego, co znają, „młodzi” (w cudzysłowie, mowa o 40-50 latkach) wchodzą ochoczo w ten nurt i dostrzegają jego siłę. Jeśli więc ktoś kończył studia przed, powiedzmy, 2010 to szanse, że się z tym spotkał były jeszcze mniejsze. Tylko co z tego, skoro już w 2012 stało się to podstawową kwestią którą rozważają takie instytucje jak MFW czy BŚ?

Wiem, że materiał zawarty poniżej to kawał czytania, jeśli macie wybrać z tego część, wybrałbym raporty MFW + „Źli Samarytanie”. A dla tych, dla których i tak to tl;dr („za długię:nie czytam”) cóż, krótkie podsumowanie na samym końcu.

[br]

Austerity The History of a Dangerous Idea
https://global.oup.com/academic/product/austerity-9780199389445?cc=pl&lang=en
Historia polityki oszczędności wraz z jej ideologiczno-religijnymi uwarunkowaniami

[br]

New Structural Economics : A Framework for Rethinking Development
https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/19919
Głowny ekonomista i wiceprezes Banku Światowego, o tym, że kraje rozwijające się potrzebują wsparcia państwa do skutecznej rywalizacji na globalnych rynkach, przynajmniej do pewnego poziomu rozwoju.

[br]

One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth
https://drodrik.scholar.harvard.edu/publications/one-economics-many-recipes-globalization-institutions-and-economic-growth
Książka, która wyprzedziła kryzys i analizowała jak wzorce neoliberalne w gospodarce w wielu krajach dawały efekty odwrotne od zamierzanych. Zamiast tego biedne kraje powinny skupić swoją politykę nie na naśladowaniu innych krajów, a na skupieniu na swoich konkretnych ograniczeniach i możliwościach.

[br]

World Economic Outlook (WEO) Coping with High Debt and Sluggish Growth
https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/
Analiza IMF n.t. skuteczności polityki oszczędności, która wskazuje, że strategia ta była samobójcza. W sytuacji stagnacji gospodarczej cięcie wydatków państwa pogłębia stagnację, a skuteczną strategią jest podtrzymanie lub wręcz podniesienie wydatków państwa jako metoda na nakręcenie gospodarki.

[br]

Redistribution, Inequality, and Growth
http://www.gsdrc.org/document-library/redistribution-inequality-and-growth/
Analiza IMF pokazująca, że niskie nierówności przekładają się na szybszy wzrost gospodaczy, a redystrybucja sprzyja wzrostowi (za wyjątkiem sytuacji ekstremalnych).

[br]

Inequality and Labor Market Institutions
http://www.elibrary.imf.org/abstract/IMF006/22595-9781513577258/22595-9781513577258/22595-9781513577258.xml?rskey=ijouMJ&result=5&redirect=true&redirect=true
Analiza IMF pokazująca, że uealstycznienie rynku pracy i spadek uzwiązkowienia bezpośrednio przekłada się na wzrost nierówności (a z Redistribution, Inequality and Growth wiemy, że w efekcie też na pogorszenie wzrostu gospodarczego)

[br]

Wage-led Growth: An equitable strategy for economic recovery
http://www.ilo.org/global/publications/ilo-bookstore/order-online/books/WCMS_218886/lang–en/index.htm
Analiza tego, w jaki sposób polityka gospodarcza skupiona na podwyższeniu płac, zamiast na podwyższeniu PKB może stanowić skuteczniejszą podstawę do trwałego rozwoju gospodarczego.

[br]

Performance for Pay? The Relation Between CEO Incentive Compensation and Future Stock Price Performance
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1572085
– pensje prezesów firm są negatywnie skorelowane z zyskami firm. Jest to bezpośrednio powiązane z presją akcjonariuszy na szybkie zyski. Im więcej zarabia prezes, tym silniej się tej presji poddaje, podejmując decyzje korzystne dla firmy krótkoterminowo, ale bolesne długoterminowo.

[br]

Kapitał w XXI wieku
https://wydawnictwo.krytykapolityczna.pl/kapital-xxi-wieku-thomas-piketty-9#.Wp_mBnwiEdU
Klasyczny, choć dość ciężki tom, skupiony na historycznych nierównościach i braku realnych awansów społecznych – jak również konsekwencjom takiego stanu rzeczy oraz czynnikom, które temu przeciwdziałały.

[br]

Źli samarytanie
https://wydawnictwo.krytykapolityczna.pl/zli-samarytanie-ha-joon-chang-384#.Wp_mFnwiEdV
Bardzo dobre wprowadzenie do wielu z poruszanych tematów

[br]

Polarized america: The Dance of Ideology and Unequal Riches
https://mitpress.mit.edu/books/polarized-america
W jaki sposób nierówności przełożyły się na rosnącą polaryzację sceny politycznej i rozbicie samego sedna demokracji – zanika ciągłość społeczna.

[br]

Cash Transfers and Temptation Goods A Review of Global Evidence
http://documents.worldbank.org/curated/en/617631468001808739/Cash-transfers-and-temptation-goods-a-review-of-global-evidence
Analiza banku światowego, pokazująca, że -wbrew popularnej opinii – transfery socjalne niemal wcale nie trafiaja na tzw. temptation goods, takie jak alkohol czy papierosy, albo wręcz zmniejszają ogólne spożycie takich dóbr. (Co jest tylko pozornie paradoksem – dla wielu osób takie używki są metodą radzenia sobie ze stresem, a brak pieniędzy jest silnym stresorem. Gdy mają więcej pieniędzy, mniej się stresują, mniej piją/palą/ćpają.)

[br]

Debunking the Stereotype of the Lazy Welfare Recipient:Evidence from Cash Transfer Programs Worldwide
http://economics.mit.edu/files/10861
Systematyczny przegląd badań pokazujący, że programy socjalne nie przyczyniają się do wzrostu bezrobocia

[br]

Entrepreneurship and Public Health Insurance
http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=50691
Jedno z wielu badań pokazujących, że rozbudowany socjal sprzyja przedsiębiorczości. (Bo potencjalni przedsiębiorcy są bardziej skłonni zaryzykować założenie nowego biznesu jeśli wiedzą, że w razie porażki nie skończą na samym dnie.)

[br]

Wersja tl;dr

Koncepcja p.t. państwa powinny przede wszystkim oszczędzać i redukować wydatki, zwłaszcza na tzw. socjal, jest w dużej mierze oparta na moralności protestanckiej, zwłaszcza kalwińskiej. W rzeczywistości taka polityka sprzyja pozycji rynkowej bogatych krajów, kosztem krajów rozwijających się. Zamiast jednego modelu ekonomicznego wrzucanego dla każdego państwa, każde państwo powinno indywidualnie analizować swoją sytuację i potrzeby – niektóre potrzebują więcej socjalu i większych wydatków państwowych, inne mniej.

Obecna sytuacja (niskie i mało progresywne podatki, niski socjal) prowadzi do szeregu problemów. Brak socjalu wbrew popularnym wyobrażeniom skłania do unikania działań przedsiębiorczych, gdyż założenie własnej firmy jest w tych warunkach zbyt niebezpieczne, lepiej pracować na etacie. Z kolei programy socjalne nie przekładają się na wzrost bezrobocia, mogą się nawet przekładać na spadek spożycia używek typu alkohol czy narkotyki, dając np. niezbędne środki by dana osoba dokształciła się i przebranżowiła, zamiast tkwić w marazmie. Cięcie wydatków na socjal okazuje się z kolei bezpośrednio przekładać na spadek tempa rozwoju gospodarki.

Z perspektywy gospodarki, niższe nierówności przekładają się na szybszy wzrost gospodarczy. Dla ich uzyskania przydaje się polityka gospodarcza skupiona na wzroście płac, a nie na wzroście PKB, gdyż to drugie nie jest proporcjonalnie dzielone między wszystkich uczestników rynku. Cenne jest też uzwiązkowienie i ograniczenie elastyczności rynku pracy -gdyż jego duża elastyczność i brak uzwiązkowienia przekładają się na niższe pensje poprzez silniejszą pozycję negocjacyjną praconabywców.  Istotne wydaje się być również promowanie bardziej progresywnych podatków i/lub silnie progresywnego podatku od majątku (który jest dużo mniej mobilny niż dochody). Jest to o tyle istotne, że dochody z majątku rosną szybciej niż dochody z pracy, więc osoby już majętne, nawet nie pracując, będą -bez interwencji państwa – zagarniały coraz większy kawałek globalnego tortu. Co istotne, wbrew popularnym wyobrażeniom, pensje naprawdę nie są powiązane z wartością pracownika na rynku – np. pensje prezesów wielkich firm okazują się być odwrotnie skorelowane z wynikami tych firm. Im więcej prezes zarabia, tym gorzej ma się firma pod jego rządami (zapewne w wyniku podejmowania krótkoterminowych decyzji dla zadowolenia akcjonariuszy skupionych na szybkim wzroście wartości akcji i ignorujących ich większy długoterminowy spadek).

A, jeszcze jedna istotna kwestia – im większe nierówności, tym mniejszy kontakt przedstawicieli różnych grup społecznych ze sobą i tym większa tendencja do zamykania się we własnych bańkach społecznych i polaryzacji opinii politycznych, tudzież stereotypizacji innych grup („chołota, dziecioroby i darmozjady” vs „łżelity”).

To krótkie podsumowanie, ale naprawdę zapraszam do lektury oryginałów.

[br]

---

---