Czy nauka sprawia, że ludzie stają się bardziej lewicowi? Uważam, że tak. Nie mam wątpliwości, że jeśli wziąć osobę o nieukształtowanych poglądach politycznych, nauczyć ją rozumienia metody naukowej i przedstawić badania, jej poglądy będą bliższe lewego, niż prawego krańca spektrum politycznego. (I mówię tu o światowym standardzie tego spektrum, nie o dziwnym spektrum w Polsce, gdzie światowa centroprawica jest określana mianem skrajnego lewactwa.)

Prawdziwe pytanie brzmi – czy nauka jest w jakiś sposób skrzywiona, by dawać bardziej „lewicowe” odpowiedzi, czy też kwestią jest tutaj natura samego spektrum lewica-prawica?

W kosmosie nikt nie usłyszy, że jesteś lewakiem…

Nie ma wątpliwości, że stanowiska dalekie od naukowego pojawiają się po obydwu stronach spektrum. Choć częściej zdarza mi się punktować prawicowe „odloty”, lewica też ma wiele za uszami. Szczególnie wyróżnia się tutaj skłonność do idealizacji natury. Przejawia się ona m.in. w oporze przed GMO, sterylizacją jedzenia przy użyciu promieniowania czy energią atomową. (Ktoś celnie zauważył, że i lewica i prawica mają tabu świętości ciała i umieszczania w nim niedozwolonych rzeczy. Tyle, że prawicy chodzi o penetrację seksualną, a lewicy o odżywczą.) Są też nurty antynaukowe, które zdają się działać ponad podziałami politycznymi, np. antyszczepionkowcy. Nie jest również tak, że poglądy prawicowe oznaczają zawsze, że ktoś będzie na bakier z racjonalizmem (ani tym bardziej, że lewicowe gwarantują racjonalność!).  Chodzi tu o predyspozycje, nie sztywne reguły.

Jednocześnie jednak pozostaje silne wrażenie, że to prawa strona sceny politycznej jest bardziej nienaukowa w swoich postulatach. Sądzę, że opiera się ona na silnych podstawach.


1. Religia – nurty prawicowe są zwykle silnie powiązane z religiami (nie tylko Chrześcijaństwem – Islam, Judaizm czy wiele innych religii może pełnić te same funkcje), a wiara jest nurtem słabo łączącym się z myśleniem naukowym.


2. Oceny moralne – nurty prawicowe mają silną tendencje do ocen moralnych, które są w swojej naturze absolutne. X jest z definicji wartością, Y i Z to wykroczenia przeciwko tej wartości. Tymczasem nauka mniej patrzy na wartości, a bardziej na przyczynowość. Dlaczego ludzie robią Y i Z? Jak często to robią? Jakie są tego konsekwencje? Taki sposób myślenia automatycznie niuansuje rzeczywistość i utrudnia definitywne oceny moralne, odsuwa więc od prawicowej mentalności.


3. Konserwatyzm – nurty prawicowe są silnie konserwatywne, co nie sprzyja zmianie zdania pod wpływem nowych dowodów. Tymczasem nauka wymaga gotowości do takiej zmiany – inaczej wkraczamy w rejon wiary. Konserwatyzm dodatkowo sprzyja zakładaniu, że to co dziś jest „tradycją”, zawsze takim było – podczas gdy nauka pokazuje jak często dzisiejszy konserwatyzm był niegdysiejszym łamaniem standardów.


4. Koncepcja prawa naturalnego – popularna w środowisku prawicowym i często mająca silne podteksty religijne, a sprzeczna z podstawową wiedzą naukową n.t. świata, gdzie „prawa” są jedynie naszymi opisami prawdopodobnych wzorców wydarzeń.


5. Odrzucenie egalitaryzmu, elitaryzm – myśl prawicowa jest silnie powiązana z domyślną akceptacją hierarchii (społecznych  i nie tylko). Tymczasem nauki takie jak socjologia czy ekonomia traktują hierarchie jako obiekt badań, co automatycznie podważa ich unikatową rolę. Jeśli hierarchia może być produktem konkretnych uwarunkowań kulturowych, to zmiana uwarunkowań mogłaby prowadzić do zmiany hierarchii – a więc jej rola nie może być zbyt dominująca.


Wszystkie te czynniki (i pewnie kilka innych, które tu pominąłem) sprawiają, że prawicowa myśl będzie z natury mniej skłonna do przyjmowania naukowej perspektywy na rzeczywistość. Nie znaczy to, że nauka nie może być nadużywana w imię prawicowej (czy dowolnej innej) ideologii. Znaczy to natomiast, że typowy człowiek osadzony w myśli naukowej będzie miał dużo większą skłonność do lewicowych, niż prawicowych poglądów.

Więc tak, nauka czyni ludzi lewakami. Ale to nie wina nauki. Nauka tylko odwzorowuje rzeczywistość – a ta jest, wg. współczesnych kryteriów, bardziej lewacka niż prawacka ;)



Podziel się tym tekstem ze znajomymi:
Następny wpis
Poprzedni wpis